Autor: Estera Michalak, Międzynarodowa Dyplomowana Konsultantka Laktacyjna IBCLC

Karmienie piersią dwojga dzieci w różnym wieku budzi emocje. W gabinecie często słyszę pytania:
„Czy młodsze dziecko dostanie wszystko, czego potrzebuje?”
„Czy starsze nie zabiera mu wartości mleka?”
„Czy mleko po roku to jeszcze coś więcej niż woda?”

To są realne obawy. I wymagają realnych danych.

W 2021 roku w renomowanym czasopiśmie naukowym Nutrients opublikowano badanie, które po raz pierwszy szczegółowo przeanalizowało skład mleka kobiet karmiących tandemowo, czyli równocześnie noworodka i starsze dziecko. To nie jest opinia. To są liczby.

Czym jest karmienie tandemowe?

Karmienie tandemowe (TBF tandem breastfeeding) oznacza karmienie piersią dwojga dzieci w różnym wieku, które nie są bliźniętami. Najczęściej dotyczy to sytuacji, gdy mama zachodzi w kolejną ciążę w trakcie karmienia starszego dziecka i po porodzie decyduje się kontynuować karmienie obojga.

Z medycznego punktu widzenia kluczowe pytanie brzmi: czy mleko kobiece „dostosowuje się” do tej sytuacji?

Jak przeprowadzono badanie?

Zespół badaczy pod kierunkiem Elena Sinkiewicz-Darol zrekrutował 13 kobiet karmiących tandemowo. Wszystkie były zdrowe, ich młodsze dzieci urodziły się o czasie, a karmienia odbywały się regularnie. Młodsze dziecko średnio ponad 10 razy na dobę, starsze około 2-3 razy.

Kobiety zbierały mleko przez 24 godziny w czterech przedziałach czasowych, zarówno przed, jak i po karmieniu. To ważne, bo skład mleka zmienia się w trakcie pojedynczego karmienia i w ciągu doby. Próbki analizowano w laboratorium przy użyciu specjalistycznego analizatora MIRIS, który precyzyjnie oznacza zawartość tłuszczu, białka, węglowodanów i wartość energetyczną.

Co istotne, porównano dwa okresy:

• czas, gdy mama karmiła dwoje dzieci,
• czas po odstawieniu starszego dziecka.

Dzięki temu można było zobaczyć, czy skład mleka zmienia się wraz ze zmianą „obciążenia” laktacji.

Co pokazały wyniki?

Najbardziej zaskakująca dla wielu osób będzie ta informacja:

mleko w czasie karmienia tandemowego miało wyższą zawartość tłuszczu i wyższą wartość energetyczną niż po odstawieniu starszego dziecka.

Podczas TBF średnia zawartość tłuszczu wynosiła około 4,2 g/100 ml, natomiast po odstawieniu starszego dziecka spadała do około 3,4 g/100 ml. To przekładało się na wyższą kaloryczność mleka w czasie karmienia dwójki dzieci.

Podobnie było z białkiem jego stężenie było wyższe w okresie karmienia tandemowego. Węglowodany (głównie laktoza) pozostawały stabilne.

Nie stwierdzono istotnych różnic w składzie mleka w zależności od pory dnia. To oznacza, że w tym modelu badania mleko nie wykazywało dobowych wahań makroskładników.

Co to oznacza w praktyce?

Najprościej mówiąc: mleko nie „rozcieńcza się”, gdy mama karmi dwoje dzieci.

Organizm kobiety nie działa jak zbiornik o ograniczonej jakości. To system biologiczny, który reaguje na zapotrzebowanie i stymulację. W badaniu widać wyraźnie, że w okresie większego zapotrzebowania (karmienie dwojga) mleko było bardziej energetyczne.

Po odstawieniu starszego dziecka skład wracał do poziomu odpowiedniego dla karmienia jednego dziecka.

To jest adaptacja. Nie wyczerpanie.

A co z młodszym dzieckiem?

Jedna z najczęstszych obaw dotyczy tego, czy noworodek lub młodsze niemowlę nie „straci” na tym, że starsze dziecko też pije mleko.

W badaniu nie stwierdzono pogorszenia jakości mleka w czasie karmienia tandemowego. Co więcej, skład sugerował odpowiednią a nawet wyższą gęstość energetyczną.

Oczywiście w praktyce klinicznej obowiązuje zasada priorytetu młodszego dziecka. To ono powinno być karmione pierwsze, a jego przyrosty masy ciała powinny być monitorowane. Ale nie ma dowodów, że samo karmienie tandemowe obniża wartość odżywczą mleka.

Czy badanie jest idealne?

Nie. I warto to powiedzieć wprost.

To było badanie pilotażowe, z niewielką grupą 13 kobiet. Uczestniczki były w większości dobrze wykształcone i w dobrej sytuacji socjoekonomicznej, co ogranicza możliwość przeniesienia wyników na całą populację. Analizowano makroskładniki, ale nie oceniano szczegółowo składników immunologicznych ani mikroskładników.

Jednak metodologicznie badanie zostało przeprowadzone poprawnie z akceptacją komisji bioetycznej, z kontrolą laboratoryjną i rzetelną analizą statystyczną.

To pierwszy ważny krok w kierunku oparcia rozmowy o karmieniu tandemowym na faktach, a nie na mitach.

Dlaczego to takie ważne?

Bo brak wiedzy rodzi lęk. A lęk często prowadzi do przedwczesnego odstawienia, nie dlatego, że jest taka potrzeba medyczna, tylko dlatego, że ktoś powiedział „to już nie ma wartości”.

Tymczasem dane pokazują coś zupełnie innego: mleko kobiece w laktacji przedłużonej i w karmieniu tandemowym zachowuje, a nawet zwiększa swoją gęstość energetyczną.

To nie jest sentymentalna narracja. To fizjologia.

Co powinna wiedzieć mama karmiąca tandemowo?

Po pierwsze – twoje ciało potrafi się dostosować.
Po drugie – mleko nie traci wartości po roku.
Po trzecie – karmienie tandemowe nie oznacza automatycznie zagrożenia dla młodszego dziecka.

Jednocześnie ważne jest dbanie o siebie: odpowiednie odżywienie, nawodnienie, odpoczynek i regularna kontrola przyrostów masy ciała młodszego dziecka.

Karmienie tandemowe to większe obciążenie fizyczne i emocjonalne. W badaniu kobiety zgłaszały zmęczenie i presję społeczną. Co ciekawe, tylko pojedyncze osoby spotkały się z pozytywną reakcją ze strony personelu medycznego.

A to powinno się zmienić.

Badanie opublikowane w Nutrients pokazuje, że mleko podczas karmienia tandemowego ma wyższą zawartość tłuszczu i energii niż po odstawieniu starszego dziecka, zawartość węglowodanów pozostaje stabilna, nie obserwuje się niekorzystnych zmian jakościowych.

To silny argument za tym, by przestać traktować karmienie tandemowe jako „ryzykowny eksperyment”, a zacząć widzieć je jako jedną z fizjologicznych form laktacji.

Bo mleko kobiece nie jest statyczne. Jest dynamiczne, adaptacyjne i biologicznie inteligentne. A nauka właśnie to potwierdza.

Źródło: Sinkiewicz-Darol E, Bernatowicz-Łojko U, Łubiech K, Adamczyk I, Twarużek M, Baranowska B, Skowron K, Spatz DL. Tandem Breastfeeding: A Descriptive Analysis of the Nutritional Value of Milk When Feeding a Younger and Older Child. Nutrients. 2021 Jan 19;13(1):277. doi: 10.3390/nu13010277. PMID: 33478010; PMCID: PMC7835967.